آییننامه ساختمانی تهران

آيين نامه ساختماني شهر تهران.

مصوب انجمن شهر در جلسه ۱۳۳۱/۰۴/۲۱ دور ششم انجمن.

بخش اول
پروانه ساختمان

ماده ۱- اقدام به هريک از عمليات ذيل بدون پروانه شهرداري در شهر و حومه تهران ممنوع است :

ساختمان بناي جديد يا تغيير بناهاي موجود.

۱- طرز درخواست پروانه ساختمان :

ماده ۲- درخواست کنندگان پروانه ساختماني بايد قبل از تهيه نقشه ساختمان درخواست خود را روي برگ چاپي (درخواست تهيه نقشه) که نمونه آن در آخر اين آيين نامه موجود است و هميشه از دفتر فني برزنهاي شهرداري تهران ميتوان تحصيل نمود تکميل نموده و به انضمام دو نسخه ازطرح وضعيت محل به دفتر برزن مربوطه تسليم نمايند.

چنانچه اداره نامبرده پس از بازديد محل و تطبيق آن با نقشه هاي اساسي توسعه و اصلاح خيابانها و گذرهاي عمومي مانعي نبيند برگ چاپي رسمي (پروانه تهيه نقشه) که نمونه آن در آخر اين آيين نامه موجود است به درخواست کننده داده خواهد شد.

ماده ۳- درخواست کننده پس از دريافت پروانه تهيه نقشه ميتواند نقشه هاي لازم را مطابق ماده ۴ توسط مهندسين معمار ديپلمه يا مهندسين ساختمان و معماران مجازي که داراي گواهينامه مخصوص از وزارت فرهنگ باشند تهيه نموده به ضميمه برگ چاپي (درخواست پروانه ساختمان) به دفتر برزن مربوطه تسليم نمايند.

۲- طرز تهيه نقشه ساختمان :

ماده ۴- نقشه هايي که طبق ماده ۳ براي گرفتن پروانه بايد تسليم شهرداري بشود قطعي بوده و به شرح ذيل خواهد بود.

الف – طرح وضعيت محل ساختمان و حياط به مقياس لااقل يک صدم که محل ساختمان نيز در آن مشخص شده باشد.

ب – نقشه کليه اشکوبهاي ساختماني به مقياس لااقل يکصدم.

ج – لااقل يک برش از ساختمان به مقياس يکصدم.

د – نقشه کليه نماهاي مشرف بگذربه مقياس يکصدم.

در نقشه هاي نامبرده بايد کليه ابعاد تعيين گردد و درصورتي که شهرداري لازم بداند بايد تمام محاسبات فني راجع به استقامت ساختمان نيز ضميمه شود. اضافه بر نقشه هاي نامبرده بايد مصالح اساسي که درساختمان و مخصوصاً در نما بکار برده ميشود در کنار نقشه ها توضيح داده شود.

ماده ۵- کليه نقشه هاي نامبرده بايد در دو نسخه به دفتر برزن مربوطه تسليم گردد که پس از تصويب يک نسخه در برزن باقي بماند و نسخه ديگر به ضميمه پروانه ساختمان به درخواست کننده پس داده ميشود.

تبصره ۱- رنگ درب و پنجره هاييکه مشرف به گذر خواهد بود نبايد زننده باشد.

تبصره ۲- جهت پروانه ديوارکشي در داخل شهر نقشه وضعيت زمين و محل و نماهاي مشرف بگذر به مقياس يک دويستم ضروري است ولي براي اراضي که بزرگترين بعد آنها از پنجاه متر تجاوز کند مقياس نقشه وضعيت محل بجاي يک دويستم ممکن است يک پانصدم باشد.

ماده ۶- براي تغييرات اساسي ساختمانهايي که در برگذر واقع شده اند مالکين بايد شرحي مبني بر کليه عملياتي که ميخواهند انجام دهند و طرز اجراء و تاريخ شروع آنرا بضميمه دو نسخه طرح وضعيت محل بدفتر برزن مربوطه تسليم نموده و پس از کسب موافقت برزن شروع بعمل نمايند.

ماده ۷- درمورد ساختمانهايي که براي تأسيس کارخانه ها تخصيص داده ميشود بايد علاوه بر پروانه ساختماني شهرداري پروانه هاي ادارات مربوطه ديگر رانيز تهيه نمود.

ماده ۸- برزن مربوطه مکلف است بدرخواست کتبي مالک يا نماينده او در ظرف بيست روز جواب مقتضي بدهد پس از انقضاي مدت نامبرده مالک و يانماينده او ميتواند ساختمان خود را طبق مواد آيين نامه شروع نمايد بشرط اينکه درهرحال تاريخ شروع ساختمان را ده روز قبل از شروع به عمليات کتباً باطلاع شهرداري برساند.

۳- مدت اعتبار پروانه ساختماني :

ماده ۹- ارزش پروانه ساختماني شهرداري يکسال از موقع صدور پروانه تا شروع به ساختمان است و اگر عمليات ساختماني در مدت يکسال از تاريخ صدور پروانه شروع نشود بايد مجدداً پروانه ساختماني درخواست نمايد.

ماده ۱۰- لااقل ده روز قبل از شروع به عمليات ساختماني دارنده پروانه ساختماني بايد شهرداري را کتباً از منظور خود مطلع سازد.

تبصره – چنانچه ساختمان بايد در برگذر انجام شود مالک بايد برزن مربوطه را قبلا” مطلع سازد تا مهندس برزن در موقع تعيين بروکف گذر در محل حضور يافته و دستورهاي لازم را صادر نموده و صورتمجلسي که بامضأ مهندس مالک و مهندس برزن رسيده باشد تنظيم گردد.

۴- بازرس عمليات ساختماني :

ماده ۱۱- مهندسين برزنهاي شهرداري درتمام مدت ساختمان مأمور بررسي در مطابقه ساختمان با نقشه هاي مصوب خواهند بود و براي اين منظور کليه نقشه هاي مصوب شهرداري بايد هميشه در محل ساختمان موجود باشد تا درموقع مراجعه مهندسين برزن فوراً باختيار آنان گذارده شود. چنانچه در حين ساختمان اختلاف کلي بين ساختمان و نقشه هاي مصوب پيدا شود که در نتيجه نماي مشرف بگذر تغيير کلي کرده و يا اينکه از لحاظ بهداشت با مقررات اين آيين نامه وفق ندهد مهندسين برزن بايد فوراً گزارش آن را به برزن مربوطه به شهرداري تسليم نمايند تااينکه دستورهاي لازم از طرف اداره نامبرده بمنظور تکميل ساختمان صادر گردد.

تبصره – تغييرات جزيي که درحين عمل درساختمان وارد م يشود بشرط آنکه با آنچه در ماده بالا ذکر گرديده مغايرت نداشته باشد اشکالي نخواهد داشت .

۵- پروانه استفاده از ساختمان :

ماده ۱۲- پس از اتمام ساختمان مطابقت بنا با نقشه هاي مصوب و استحکام آن بايد توسط همان مهندسي که نقشه ها را براي مالک تهيه و يا مهندس و يامعمار ديگري که از طرف مالک ساختمان بنا را نظارت کرده و صلاحيت او مورد تصديق شهرداري باشد با قيد تاريخ اتمام در پشت پروانه ساختمان و درجايي که براي اين منظور تعيين گرديده است گواهي شود.

ماده ۱۳- صاحبان ساختمانها مکلفند بعد از اتمام ساختمان پروانه گواهي شده نامبرده در بالا را بقسمت فني برزن مربوطه ارايه داده و تقاضاي بازديد ساختمان را بنمايند و قسمت فني نامبرده پس از رسيدگي درصورتي که ساختمانها با نقشه ها و مفاد اين آيين نامه تطبيق نمايد از طرف شهرداري پشت پروانه ساختمان و درمحلي که براي اين منظور تعيين گرديده است حق استفاده از ساختمان مزبور را در ظرف پانزده روز ازتاريخ تقاضا گواهي خواهد نمود.

همين عمل ممکن است برحسب تقاضاي صاحب ساختمان براي قسمتي از ساختمان که باتمام رسيده باشد انجام گيرد.

تبصره ۱- براي ساختمان در گذرهايي که فعلا” وضعيت آنها در نقشه اصلاحي شهر معلوم نيست پروانه غير قطعي صادر خواهد شد.

تبصره ۲- هرگذري که وضعيت قطعي آن در نقشه اصلاحي شهر معلوم گردد بيدرنگ باطلاع عموم خواهد رسيد.

ماده ۱۴- پروانه هاي صادره از طرف شهرداري همانطوريکه در برگ پروانه قيد شده است بهيچوجه مدرک مالکيت نخواهد بود.

ماده ۱۵- هرکس بدون پروانه شهرداري ساختمان نمايد بعنوان متخلف تعقيب و شهرداري حق خواهد داشت در صورتيکه ساختمان طبق مفاد آيين نامه نباشد ساختمان او را متوقف ساخته يا خراب نمايد مگر درمورديکه مشمول ماده هشت باشد.

بخش دوم

مشخصات فني ساختمانها

ماده ۱۶- هرساختمان جديد در کليه قسمتها بايد بطريقي بنا شود که درهيچ مورد موجب خطر براي کارگران و همسايگان و يا اشخاصي که از گذرهاي مجاور عبور مي نمايند نباشد.

ماده ۱۷- هرگاه دراثناي ساختمان يا بعد از اتمام آن درمدتي که به گواهي کارشناسان فني بايد عادتاً بنا سالم و بي عيب بماند و مخاطرات يا معايبي که توليد خطر نمايد حادث گردد که از لحاظ فني ناشي از سوء اجراي ساختمان شناخته شود مهندسيني که استحکام بنا را گواهي نموده و همچنين مقاطعه کاريکه تحت نظارت مهندسين نامبرده ساختمان را اجرا نموده هريک بسهم خود مسئول آن عيب يا خطر خواهند بود.

ماده ۱۸- نصب حصار موقت در گذرهاي همگاني در کارگاههاي ساختماني تا خاتمه نماي ساختماني اجباري است حصار مزبور حداکثر نبايد بيش از دومتر پهناي گذر را بگيرد مگر با اجازه شهرداري .

ماده ۱۹- ريختن خاک و مصالح ساختماني در خارج از حصار موقت نامبرده در پياده رو يا درگذر بايد بااجازه برزن مربوطه باشد.

ماده ۲۰- ضخامت ديوارهاي خارجي ساختماني مسکوني باستثناي ديوار ايوانهاي وابسته نبايد از ۳۰ سانتيمتر کمتر باشد.

ماده ۲۱- درساختمانهايي که نقشه آنها براي کسب پروانه بشهرداري ارسال ميشود بايد محل مناسبي که داراي فضاي کافي بوده و بتوان در موقع ضرورت آنرا تبديل به پناهگاه در مقابل خطرات هوايي نمود پيش بيني شود.

ماده ۲۲- لوله کشي هاي آب مشروب و گندآب ساختمانها بايد طوري پيش بيني شود که بعداً بتوان آنها را به شبکه لوله کشي آب مشروب و گندآب شهر به آساني وصل نمود.

بخش سوم-ارتفاع ساختمانها نسبت به گذرهاي مجاور، پخها و پيش آمدگي در محل گذرها
۱- ارتفاع ساختمانها نسبت به گذرهاي مجاور
ماده ۲۳- حداکثر ارتفاع ساختمانهاي در برگذرهاي عمومي نسبت بعرض گذرها بطريق ذيل خواهد بود.
الف – براي کوچه هاي بعرض کمتر از ۸ متر حداکثر ارتفاع ساختمان ۱۰ متر .
ب – براي گذرهاي بعرض ۸ الي ۱۵ متر حداکثر ارتفاع ساختمان مساوي عرض گذر باضافه يک چهارم آن خواهد بود.
ج – براي گذرهاي عريض تر از ۱۵ متر ارتفاع ساختمان آزاد و در گذرهاي منطقه بازرگاني لااقل دو اشکوبه از کف پياده رو خواهد بود ولي هر ساختماني که از ساختمانهاي مجاور بلندتر باشد بايد علاوه بر نماي اصلي ساختمان طرفين آن نيز نماسازي گردد.
تبصره ۱- ارتفاع ساختمان از کف پياده رو گذر تا بالاي کتيبه و عرض گذر در روي يک خط عمود بر محور گذر بين دوبر حساب خواهد شد.
تبصره ۲- در گذرهاي شيب دار ارتفاع بنا در وسط جبهه مشرف به گذر ساختمان اندازه گرفته خواهد شد ولي درهيچ مورد حتي در بالاترين نقطه بنا ارتفاع نبايد بيش از دو متر از حدي که تعيين گرديده است تجاوز نمايد.
ماده ۲۴- درصورتيکه مالکين بخواهند در گذرهايي که عرض آنها کمتر از پانزده متر است ساختمانهايي بلندتر از آنچه در ماده ۲۳ ذکر گرديده بنا نمايد بايد بهمان اندازه که ارتفاع ساختمان از حد نامبرده زيادتر است از برگذر عقب تر ساختمان نمايد.
ماده ۲۵- هربنايي که در زاويه دو گذر که هم عرض نيستند قرار گيرد ممکن است در جبهه گذر کم عرض نيز ارتفاع ساختمان را باندازه ارتفاع گذر عريض تر گرفت مشروط براينکه در هيچ حال طول جبهه بنا درگذر کم عرض بيش از ارتفاع ساختمان نباشد و ارتفاع بقيه ساختمان در گذر کم عرض طبق ماده ۲۳ خواهد بود.
ماده ۲۶- درچهارراهها و در ميدانهايي که چندين گذر يکديگر را تلاقي مينمايند ارتفاع ساختمانها نسبت به عريضترين گذرها تعيين خواهد شد.
۲- پخ در محل تقاطع دو گذر :
ماده ۲۷- درساختمانهاي واقع در زاويه دو گذر که يکي از آنها از ۶ متر عريضتر باشد بايد پخي که دو ضلع مجاور درآن مساوي بوده و عرض آن معادل ۱/۱۰ مجموع عرض دو گذر است منظور گردد اگر پخ نامبرده منحني است بايد در داخل پخ مستقيم محاط باشد.
تبصره – انتخاب پخ مستقيم و منحني باختيار شهرداري است و در نقاطي که سابقاً بدون مراعات پخ ساختمانهاي اساسي ايجاد شده است شهرداري حق خواهد داشت که از نظر قرينه سازي در زواياي مقابل نيز پخ قايل نگردد و بهمين طريق نسبت به پخ هاييکه طبق دستور بالا انجام نشده است شهرداري حق خواهد داشت که در زواياي مقابل پخي بهمان شکل و اندازه منظور دارد.
۳- پيش آمدگي هاي مختلف در گذر :
ماده ۲۸- پيش آمدگي در گذر از بري که شهرداري براي گذر معين نموده حساب خواهد شد ولو اينکه بعضي از ساختمانها از اين برتجاوز گرده باشد.
ماده ۲۹- ارتفاع زير پيش آمدگي ايوانها نسبت به کف پياده رو نبايد از ۵/۳ متر کمتر باشد.
ماده ۳۰- حداکثر پيش آمدگي هاي جزيي فقط تا اندازه هايي که در زير ذکر ميشود مجاز خواهد بود.
الف – سنگ زير بنا در کليه گذرها ۵ سانتيمتر.
ب – ستونهاي باشکال مختلف و مجردي در کليه گذرها ۱۰ سانتيمتر.
ماده ۳۱- ايوان باز فقط در گذرهايي که عرض آن از ۸ متر بيشتر است بطريق زير اجازه داده ميشود.
در گذرهاي بعرض هشت الي ده متر حداکثر پيش آمدگي ۸۰ سانتيمتر .
در گذرهاي بعرض ۱۰ – ۱۵ متر يکمتر .
درگذرهاي بعرض ۱۵-۳۰ متر ۲۰/۱ متر .
درگذرهاي بعرض ۳۰ متر ببالا حداکثر پيش آمدگي ۳۵/۱ متر .
ماده ۳۲- فاصله آخرين ايوان هرساختمان از حد زمين مجاور نبايد کمتر از يکمتر باشد.
ماده ۳۳- ايوانهاي بسته (بو و بندو) فقط در گذرهاي عريضتر از ۱۲ متر بطريق ذيل مجاز است .
درگذرهاي بعرض ۱۲ متر الي ۲۰ متر (دوازده الي بيست متر ) حداکثر پيش آمدگي يکمتر.
ماده ۳۴- مجموع طول ايوانهاي بسته هراشکوب نبايد از يک سوم طول جبهه مشرف به خيابان ساختمان بيشتر باشد.
ماده ۳۵- ساختمان هرگونه پيش آمدگي بمنظور سايه بان آزاد است مشروط براينکه هيچگاه ارتفاع زير آن از کف پياده رو کمتر از ۳ متر نبوده و پيش آمدگي آن نيز بيش از دو سوم عرض پياده رو نباشد.
ماده ۳۶- ارتفاع پايين ترين نقطه پرده هاي آفتابگير نبايد از کف پياده رو از ۲۵/۲ متر کمتر باشد و پيش آمدگي هاي آنها حداکثر دو سوم عرض پياده رو بوده و درهيچ حال بيش از سه متر نخواهد بود.
ماده ۳۷- پرده هاي آفتابگير نبايد بهيچوجه به آنچه که در پياده رو مانند تير و غيره موجود است بسته شده باشد و بطور کلي بايد تمام سطح زير آن کاملا” باز و آزاد باشد.
ماده ۳۸- پيش آمدگي تابلوها و آگهي هاي الوان از هرنوع بايد طوري باشد که پايين ترين نقطه آنها از کف پياده رو کمتر از سه متر نباشد.
ماده ۳۹- پيش آمدگي لوله هاي ناودان حداکثر ۳۵ سانتيمتر خواهد بود و در هيچ حال نصب ناودانهاي شره بطرف گذر مجاز نيست .
ماده ۴۰- پيش آمدگي پله هايي که در مجاور گذر قرار داده ميشود نبايد از ۴۵ تا۵۰ سانتيمتر تجاوز نمايد.
ماده ۴۱- کار گذاردن درهايي که بطرف گذر باز ميشود و نصب لوله هاي بخاري که از سطح نماي ساختمان خارج ميشود ممنوع است .
ماده ۴۲- پيش آمدگي درهاي تاشو نبايد از ۱۵ سانتيمتر تجاوز نمايد.

بخش چهارم

وضعيت داخلي ساختمانها

ماده ۴۳- کليه اطاقهاي قابل سکونت بايد داراي نور مستقيم کافي و هواي آزاد بوده و سطح هر اطاق مسکوني دست کم ۵/۷ مترمربع باشد مشروط براينکه حجم اطاق درهيچ حال کمتر از ۵/۲۲ مترمکعب نباشد.

ماده ۴۴- سطح پنجره هاي هراطاق مسکوني بايد دستکم مساوي يک هشتم سطح آن باشد.

ماده ۴۵- ارتفاع اشکوب اول از کف تا زير سقف دستکم سه متر بوده و ارتفاع اشکوبهاي ديگر از کف تا زير سقف نبايد از ۸۰/۲ متر کمتر باشد .

تبصره – ارتفاع گاراژ شامل اين ماده نخواهد بود.

ماده ۴۶- قسمتهاي مسکوني ساختمان و زيرزمين بايد بطور کلي درمقابل رطوبت عايق سازي شده باشد.

ماده ۴۷- گرمابه و مستراح در داخل ساختمان بايد مستقيماً از خارج نور و هوا گرفته و از لحاظ وسايل بهداشت از قبيل سيفون و هواکش کامل باشد بعلاوه هواکش هر مستراح با هواکش گرمابه بايد هرکدام مستقل باشد.

ماده ۴۸- حداقل ابعاد مستراح و گرمابه و دوش بطريق زير خواهد بود.

الف – سطح مستراح ۲۰/۱ *۱ مترارتفاع ۳۰/۲ متر.

ب – سطح گرمابه ۵/۱*۲ متر ارتفاع ۳۰/۲ متر.

ج – سطح دوش ۲۰/۱*۱ متر ارتفاع ۳۰/۲ متر.

تبصره – اندازه سربينه جزء گرمابه نبوده و جداگانه منظور خواهد شد.

ماده ۴۹- سقف گرمابه و مستراح بايد طوري فرش و عايق شده باشد که قابل شستشو بوده و آب در کف آنها باقي نماند.

ماده ۵۰- آشپزخانه بايد داراي نور و هواي کافي بوده و کف آن عايق و قابل شستشو باشد. پاشير و محل ظرفشويي و کليه لوله هاي فاضلاب بايد داراي سيفون باشند.

ماده ۵۱- چاههاي مستراح و گرمابه و آشپزخانه بايد داراي هواکش مستقل و بعلاوه بايد چاه مستراح و گرمابه از چاه آشپزخانه مستقل باشد.

ماده ۵۲- آب انبار بايد طوري ساخته و عايق شود که از هيچ طرف آبهاي کثيف سطحي يا گندآب چاهها به آن نفوذ ننمايد.

ماده ۵۳- حجم آب انبار براي هرآپارتمان دستکم ۱۵ مترمکعب خواهد بود.

ماده ۵۴- دودکش بايد با مصالح بنايي ساخته شده و دستکم ۷۰ سانتيمتر از روي بام بالاتر باشد و در مورد بامهاي شيرواني سر دودکش نبايد از تيغه فوقاني شيرواني پايين تر باشد فاصله دودکش نيز بايد از نماي ساختمان کمتر از يکمتر باشد.

ماده ۵۵- هيچکدام از دودکشهاي يک ساختمان نبايد بيکديگر مربوط باشند.

ماده ۵۶- مقطع داخل هر دودکش بايد دستکم ۲۰/۲ سانتيمتر بوده و زاويه آن نيز با سطح افق دستکم ۶۰ درجه باشد.

ماده ۵۷- هر دودکش بايد دستکم از تيرهاي چوبي ساختمان ۲۵سانتيمتر فاصله داشته باشد .

ماده ۵۸- سرسرا و محل پلکان و راهروها بايد بحد کفايت روشن و داراي هواي مستقيم باشد.

ماده ۵۹- ارتفاع پله هاي اصلي ساختمان نبايد از ۲۰ سانتيمتر تجاوز نمايد و عرض هرپله بايد دستکم ۲۷ سانتيمتر و طول آن دستکم يکمتر باشد.

تبصره – عرض پله هاي گردان از فاصله ۴۰ سانتيمتر از دست انداز داخلي پلکان حساب خواهد شد.

ماده ۶۰- ارتفاع کف هر پله تا زير سقف نبايد از ۲۰/۲ متر کمتر باشد.

ماده ۶۱- عرض پاگرد پله هاي اصلي هرساختمان بايد دستکم يکمتر باشد.

ماده ۶۲- کليه قسمتهاي ساختمان که تشکيل پرتگاه ميدهند بايد بوسيله جان پناه يا نرده محافظت گردند ارتفاع جان پناه يا نرده نامبرده نبايد از ۸۰ سانتيمتر کمتر باشد.

ماده ۶۳- مغازه هاييکه مخصوص فروش خواربار فاسد شدني است بايد طوري ساخته شود که هميشه هواي آزاد در آنها گردش نمايد.

ماده ۶۴- کف مغازه هاي خواربارفروشي بايد طوري فرش و عايق سازي شده باشد که قابل شستشو بوده و آب در کف آن باقي نماند و بوسيله سيفون به چاهي مربوط باشد.

ماده ۶۵- کليه انبارهاي مغازه هاي خواربارفروشي نيز مشمول شرايط ماده ۶۳ خواهندبود.

ماده ۶۶- ديوارهاي داخلي مغازه هاي گوشت فروشي بايد علاوه بر آنچه که درماده هاي ۶۳و۶۴ گفته شده همچنين ديوارهاي انبار اين مغازه ها بوسيله کاشيهاي چسب بهم تا ارتفاع ۵/۲ متر از کف زمين پوشيده شده باشد. فاصله هر اطاق مسکوني تا ديوار مقابل لااقل مساوي باشد با ارتفاع ساختمان و پهناي دو متر مشروط براينکه طول ديد نامبرده در هيچ حال از ده متر کمتر نباشد . فاصله نماي ديگر ساختمان تا ديوار مقابل لااقل دومتر خواهد بود.

ماده ۶۷- درو پنچره هايي که متصل بديوار خانه هاي مجاوراست بايد لااقل ۸۰/۱ متر از کف اطاق بالاتر باشد و هيچ ساختماني نميتواند رو به عمارت مجاور ايوان داشته باشد مگر آنکه فاصله کافي به تشخيص شهرداري موجود باشد.

ماده ۶۸- بطور کلي نسبت سطح بناي خانه هاي مسکوني به سطح کل زمين که درآن ساختمان ميشود نبايد در هيچ حال از ۴۰ درصد تجاوز نمايد.

تبصره – درصورتيکه ساختمان در سرگذر انجام گيرد مساحت زيربنا شامل ماده بالا نخواهد بود.

ماده ۶۹- سطح حياطهاي کوچکي که بمنظور گرفتن نور و هوا براي قسمتهاي غيرمسکوني ساختمان ايجاد ميشود بايد لااقل ۶ مترمربع باشد درصورتيکه آشپزخانه نيز ازاين حياط نور بگيرد سطح آن لااقل ۱۲ مترمربع خواهد بود کوچکترين بعد اين حياطها درحالت اول ۲ متر و درحالت دوم سه متر است .

ماده ۷۰- مالکين موظف هستند که از دوباب مغازه ببالا براي هر ده باب مغازه يک مستراح براي استفاده مستأجرين بسازند.

تبصره – مالکين هرچند باب مغازه مجاور هم ميتوانند مشترکاً براي هرده باب مغازه يک مستراح بسازند.

بخش پنجم

وضعيت نماي ساختمانها نسبت به گذرهاي مجاور

ماده ۷۱- بطور کلي در گذرهاي اصلي شهر که از طرف شهرداري آگهي ميشود ساختمانها نبايد کمتر از دو اشکوب از کف پياده رو داشته باشند و درمورد گذرهاييکه بايد عده اشکوب ساختمانها زيادتر باشد از طرف شهرداري بموقع آگهي خواهد شد ولي درهرحال حداکثر ارتفاع ساختمانها مطابق ماده ۲۳ تعيين خواهد گرديد.

ماده ۷۲- درمورد ساختمانهايي که طول جبهه مشرف بگذر آنها کمتر از ده متراست شهرداري حق خواهد داشت که مالک را وادار کند با مالک مجاور نقشه مشترکي تهيه نمايد.

ماده ۷۳- درخيابانهايي که ساختمان مغازه مجاز است و از طرف شهرداري در موقع آگهي خواهد شد بايد دهنه داخل دو جرز مشرف به گذر لااقل سه متر بوده و ارتفاع داخل مغازه نيز نبايد از سه متر کمتر باشد.

ماده ۷۴- عرض درب ورودي مغازه ها بايد لااقل يکمتر و ارتفاع آن لااقل ۲۵/۲ مترباشد و درهيچ حال نبايد بطرف گذر باز شوند.

ماده ۷۵- ارتفاع کف مغازه ها نسبت به کف پياده رو نبايد از بيست سانتيمتر تجاوز نمايد.

ماده ۷۶- نصب پنجره ها در کف پياده رو براي گرفتن نور بايد با اجازه شهرداري باشد.

ماده ۷۷- پنجره هاي نامبرده در ماده ۷۶ بايد کاملا” همکف پياده رو بوده و پيش آمدگي آنها درگذر نبايد از ۶۰ سانتيمتر تجاوز نمايد.

ماده ۷۸- شيرواني ساختمانها طوري بايد ساخته شود که از پياده روي طرف مقابل ديده نشود. ديوارهاي طرفين شيرواني که از گذر مريي است بايد نماسازي شده باشد.

ماده ۷۹- چوبهاي راديو بايد تماماً راست بوده و در محل تقاطع محورهاي ساختمان قرار داده شود و برنگ درب و پنجره هاي ساختمان رنگ شده باشد هرگاه دريک ساختمان چندين چوب راديو نصب شود بايد حتي الامکان نسبت به يکي از محورهاي ساختمان قرينه باشد.

ماده ۸۰- شيشه مستراح يا گرمابه يا آشپزخانه هايي که مشرف به گذر هستند بايد از نوع شيشه هاي مات باشد.

ماده ۸۱- شهرداري حق خواهد داشت که در گذرهاي اصلي شهر مالکين را وادار نمايد که نماي ساختمان خود را در موقع لازم تعمير نمايند.

بخش ششم- گذرها و فضاهاي باز عمومي

۱- تقسيم بندي انواع گذرها

ماده ۸۲- بطور کلي گذرهاي شهر نسبت بعرض و وضع آنها بطريق زير تقسيم بندي ميشوند.

الف – خيابان به گذرهايي گفته ميشود که عرض آنها از ۱۵ متر زيادتر است .

ب – کوي به گذرهايي گفته ميشود که عرض آنها از ۸ متر تا ۱۵ متراست .

ج- کوچه به گذرهايي گفته ميشود که عرض آنها از ۸ متر کمتر باشد.

د- بن بست به کوچه هايي گفته ميشود که از يکطرف مسدود باشد.

ه – راهرو به بن بست هايي گفته ميشود که جلوي آنها درب داشته باشد.

و- بازار به گذرهاي روپوشيده گفته ميشود که اطراف آن مغازه باشد (پاساژ نيز شامل اين تعريف است)

ماده ۸۳- بطور کلي فضاهاي باز شهر نسبت بوضعيت آنها بطريق زير تقسيم بندي ميشود.

الف – ميدان

ب – باغ عمومي

ج – باغچه عمومي

۲- مقررات راجع بعرض گذرهاي جديد

ماده ۸۴- احداث گذرهاي جديد بمنظور تقسيم بندي اراضي بايد پس از کسب پروانه شهرداري انجام گيرد.

براي کسب پروانه مزبور مالکين بايد نقشه وضعيت محل را با طرح گذرهاي آن بمقياس لااقل يک هزارم توسط مهندسين مطلع ديپلمه تهيه نموده و در دونسخه تسليم برزن مربوطه نمايند که پس از تطبيق با نقشه شهر و تصويب يک نسخه در برزن باقي مانده و نسخه ديگر به ضميمه پروانه تقسيم بندي پس داده خواهد شد.

ماده ۸۵- عرض گذرهاي باز در هيچ حال نبايد از ۸ متر کمتر باشد و درصورتيکه طول گذر از ۲۵۰ متر تجاوز نمايد عرض آن بايد لااقل ۱۰ متر باشد.

ماده ۸۶- از احداث گذر بن بست حتي الامکان بايد احتراز شود ولي درصورتيکه لزوم و احداث آن از طرف شهرداري گواهي و اجازه داده شود پهناي آن نسبت به درازاي گذر بن بست بطريق ذيل خواهد بود.

الف – تا ۵۰ متر درازا پهناي ۴ متر

ب – از ۵۰ تا۱۰۰ متردرازا پهناي ۶ متر

ج – از ۱۰۰متر تا۱۵۰ متردرازا پهناي ۸ متر

د- از ۱۵۰ تا۲۰۰ متر درازا پهناي ۱۰ متر

ه- از ۲۰۰ متر ببالا لااقل پهنا ۱۲ متر.

تبصره – درمورد بن بستهاي تودرتو درازاي گذر بن بست که درماده بالا به آن اشاره شده از ابتداي بن بست حساب خواهد شد.

ماده ۸۷- پهناي راهرو اختصاصي نبايد درهيچ حال ازسه مترکمتر و درازاي آن از بيست متر زيادتر باشد. چنانچه طول راهرو از بيست متر تجاوز نموده درحکم کوچه بن بست بوده و مشمول ماده ۸۶ خواهد بود.

۳- مقررات راجع بساختمان بازار

ماده ۸۸- عرض بازار نبايد از ۵ متر کمتر باشد درصورتيکه بازار طوري ساخته شود که وسايل نقليه از آن عبور کند در حکم گذر بوده و مشمول ماده ۸۵ و ۸۶ خواهد شد و بطور کلي عرض بازارها نسبت بطول آنها بطريق ذيل خواهد بود :

الف – تاده متر درازا، پهنا ۵ متر

ب – از ده متر الي ۲۵ متر در ازا، پهنا ۶ متر

ج – از ۲۵ متر درازا ببالا، پهنا ۸ متر

تبصره – بازارهايي که داراي تيمچه باشند خود تيمچه جزو درازاي بازار محسوب نخواهد شد.

ماده ۸۹- ساختمان هرگونه پيش آمدگي در داخل بازار ممنوع است ولي درصورتيکه پهناي بازار بيش از اندازه هاي ماده ۸۸ گرفته شود ميتوان بقدر زيادي عرض ايوان احداث نمود.

ماده ۹۰- ساختمان اطاق مسکوني، گرمابه، مستراح، آشپزخانه که فقط از داخل پاساژ روبسته نور و هوا بگيرند بکلي ممنوع است.

ماده ۹۱- ساختن پله ها در کف بازار ممنوع و ساختن کف بازار مشمول کليه شرايط دکاکين خواروبار فروشي يعني مواد ۶۳ و ۶۴ خواهد بود.

ماده ۹۲- بازارهاي روبسته بايد داراي نور کافي و مستقيم بوده و درصورت لزوم از طرف سقف نيز داراي پنجره باشد.

ماده ۹۳- کليه مغازه هاي داخل بازار علاوه بر کليه شرايط ساير مغازه ها داراي هواکش کافي نيز باشند.

۴- مقررات راجع به گذرها و ميدانها ماده ۹۴- عرض مجموع پياده روهاي يک گذر نبايد بيش از يک سوم عرض تمام گذر باشد.

ماده ۹۵- کليه مجاري واقع در راهروها و بازارها بايد روپوشيده بوده و لااقل در ده متر فاصله يک حوضچه دردار براي بازديد و پاک کردن مجرا ساخته شود.

ماده ۹۶- شهرداري حق خواهد داشت در گذرهاييکه مقتضي بداند مالکين را وادار نمايد که ساختمان خود را بفاصله معيني از برگذر نرده سازي نمايند. اين قبيل گذرها پس از تصويب انجمن شهرداري به آگهي عمومي خواهد رسيد.

ماده ۹۷- حوضچه هايي که بمنظور راه آب از طرفين مالکين در گذر ساخته ميشود با اجازه و دستور شهرداري و هم سطح پياده رو بوده و روي آن بايد بوسيله دريچه آهني يابتون مسلح يا سنگ تراش بطوريکه از کف پياده رو بالا نباشد پوشيده شود.

ماده ۹۸- کندن گذرها براي هر منظور بدون اجازه شهرداري ممنوع است .

ماده ۹۹- هرگاه گذر از طرف مالکين بدون پروانه شهرداري احداث گردد درمواقع اجراي نقشه اصلاحي شهر و ايجاد گذرهاي جديد از طرف شهرداري هيچگونه غرامتي از بابت تغيير وضع يا پهناي اين گذرها بمالکين پرداخت نخواهد شد.

ماده ۱۰۰- شهرداري هيچگونه کوچه را به غير از راهروهاي دردار ثبت شده بعنوان کوچه اختصاصي نشناخته و کليه کوچه هاي جديد مشمول مواد ۸۵ و ۸۶ خواهد بود.

ماده ۱۰۱- نسبت به گذرهايي که از حيث پهنا مخالف شهرداري اين آيين نامه بوده ولي درعين حال سابقاً شهرداري پروانه ساختماني داده و در آن گذرها ساختمانهاي جديدي با اجازه شهرداري احداث شده است در پهناي گذر تغييري داده نخواهد شد مگر بموجب قانون توسعه و اصلاح معابر ليکن شهرداري ميتواند صاحب هر پروانه ساختماني را که هنوز شروع بساختمان نکرده است وادار کند که ساختمان خود را در بر اصلي و قانوني گذر ساخته و بر فعلي را طبق نقشه شهرداري ديوارسازي يا نرده سازي نمايد.

بخش هفتم-منطقه هاي مختلف شهر
ماده ۱۰۲- براي تأمين آسايش اهالي و مراقبت شهر از لحاظ بهداشت و زيبايي شهر تهران به سه منطقه ذيل تقسيم ميشود که حدود آنها پس از تصويب انجمن شهر از طرف شهرداري تعيين و باطلاع عموم خواهد رسيد.
۱- منطقه بازرگاني واداري
۲- منطقه مسکوني
۳- منطقه صنعتي
ماده ۱۰۳- ساختمان اصطبل و آغل عمومي براي چهارپايان درداخل شهر درکليه منطقه ها ممنوع است.
۱- مقررات مربوط به منطقه بازرگاني و اداري
ماده ۱۰۴- در منطقه بازرگاني و اداري اجازه تأسيس دکاکين و مغازه هاي کوچک و بزرگ و مغازه هاي مورد نياز عمومي و تجارتخانه ها و ساختمانهاي اداره و بنگاههاي از هر قبيل داده ميشود ولي بالعکس ايجاد کارگاهها و مؤسسه هاي صنعتي که به تشخيص شهرداري مخل آسايش همسايگان باشد و مخازن مواد خطرناک و گاراژهاي باربري سنگين و غيره دراين منطقه بکلي ممنوع است.
ماده ۱۰۵-در برگذرهاي اصلي منطقه بازرگاني و اداري ساختمان حصارهاي ديوار بکلي ممنوع بوده و درصورتيکه ساختمانهاي اين منطقه از برگذر دور باشد حصار آن در برگذر بايد بوسيله نرده که نقشه آن طبق مواد ۲ و ۳ و ۵ اين آيين نامه به تصويب شهرداري رسيده باشد ساخته شود.
۲- مقررات منطقه مسکوني
ماده ۱۰۶- درمنطقه مسکوني تأسيس کارخانه و تعميرگاه و مخازن مواد خطرناک و گاراژهاي باربري و بنگاههاي مخل آسايش ممنوع است.
ماده ۱۰۷- در گذرهاي منطقه مسکوني ساختمان حصارهاي ديوار در برگذر که قسمت پس آن بلندتر از ۷۰/۱ متر باشد اجازه داده نميشود ولي ساختمان نرده که نقشه آن طبق مواد ۲ و ۳ و ۵ بتصويب شهرداري رسيده باشد به هر ارتفاع آزاد است.
ماده ۱۰۸- قسمتي از فضاي هرخانه که از پشت نرده پيدا است بايد درختکاري و يا گلکاري شود.
۳- مقررات مربوط به منطقه صنعتي
ماده ۱۰۹- درهرمنطقه صنعتي ساختمان کليه کارخانه ها ومخازن و مؤسسه هاي صنعتي ازهرنوع با رعايت مقررات مربوطه اجازه داده ميشود.
ماده ۱۱۰- منطقه صنعتي ممکن است بنوبه خود نسبت بانواع مخازن و کارخانه به منطقه هاي فرعي تقسيم بندي شود که حدود آنها پس از تصويب انجمن شهر از طرف شهرداري تعيين و آگهي خواهد شد.
ساختمان براي زندگاني کارگران در آن منطقه مجاز است .
مواد الحاقي
ماده ۱۱۱- درکليه اندازه هايي که دراين آيين نامه ذکر شده تا حدود صدي پنج اختلاف پذيرفته ميشود.
ماده ۱۱۲- مقررات راجع بساختمانهاي عمومي مانند سينما، تماشاخانه، نمايشگاه، کافه رستوران، گرمابه هاي عمومي و غيره تابع آيين نامه مخصوص خواهد بود.
ماده ۱۱۳- مهندسين و معماران موظفند دستورهاي مذکور دراين آيين نامه را دقيقاً رعايت نموده و درصورت نقص آن از طرف مالکين يا نماينده آنها مراتب را کتباً بايشان تذکر داده و اگر ترتيب اثري باين تذکر داده نشده مراتب را به برزن مربوطه اطلاع دهند درخواست پروانه ساختماني توسط مالک شخصاً يا نماينده از طرف مالک يا بر عهده مهندسين يا معماري است که متصدي امور ساختمان است.
ماده ۱۱۴- تعمير و تغييرات لازم درمواد آيين نامه برحسب پيشنهاد شورايعالي فني شهرداري و تصويب انجمن شهر بعمل خواهد آمد.
ماده ۱۱۵- مقررات اين آيين نامه ازتاريخ تصويب مجري بوده و شامل ساختمانهايي که تا آن تاريخ شده است نميباشد.
(نقل از صفحات ۸۶ ببعد نشريه شماره ۳ نامه شهرداري تهران مشتمل بر قوانين و تصويبنامه هاي مربوط بشهرداري از سال ۱۳۰۹ تا سال ۱۳۲۸ ناشر و گردآورنده مجله رسمي شهرداري)